Soru: "Hangi hisse?" değil "Ne kadar?"

Bireysel yatırımcı sohbetleri tek soru etrafında döner: "Hangi hisseyi alayım?" Oysa profesyonel para yöneticilerinin mesaisinin büyük bölümünü dolduran soru farklıdır: "Bu fikre ne kadar para koyayım?"

Tahmin etmesi şaşırtıcı: uzun vadeli getiriyi belirleyen en önemli faktör hisse seçimi değil, pozisyon büyüklüğüdür.

• Yanlış pozisyon büyüklüğü, doğru seçim yapan stratejiyi bile batırır. %70 isabetli sistem, tek pozisyonda portföyün %40'ını riske attığında üç sıra dışı kayıpla biter.
• Doğru pozisyon büyüklüğü, ortalama strateji ile bile hayatta kalmanı sağlar. Hayatta kalmak, kazanmanın ön koşuludur.

Risk Bazlı Yaklaşım — "%1 Kuralı"

Klasik kural: Tek işlemde portföyün en fazla %1'ini kaybetmeyi göze al.

Anahtar kelime "kaybetmek". Referans, pozisyon değil stop loss'a kadar olan kayıptır.

Formül:

Pozisyon büyüklüğü = (Portföy × Risk %) / (Giriş − Stop)

Sayısal örnek: 100.000 TL portföy, %1 risk → max kayıp 1.000 TL.

• Stop %5 uzakta: pozisyon = 1.000 / 0.05 = 20.000 TL (portföyün %20'si)
• Stop %10 uzakta: pozisyon = 10.000 TL (%10)
• Stop %2 sıkı: pozisyon = 50.000 TL (%50 nominal, ama yine %1 risk)

Yaklaşımın gücü, volatil ve sıkı stoplu hisse ile sakin geniş stoplu hisseyi risk üzerinden eşitlemesidir.

%1 muhafazakâr bulunuyorsa, %2'ye çıkmak yaygındır. %2 üstü ciddi gerekçe ister; 5 ardışık kayıp portföyün %10'unu götürür, psikolojik sınırı aşar.

"%5 Konsantrasyon Sınırı"

Tek varlığın portföyde %5'i geçtiğinde:

• Black swan riski: Şirkete özgü olay (CEO istifası, skandalı, ürün geri çağırması) portföyü orantısız etkiler.
• Çeşitlendirme avantajı kaybolur. Modern portföy teorisi 15-25 varlıkta sistematik olmayan riskin elimine olduğunu söyler. Tek pozisyon %10 üstü, çeşitlendirme yok demek.
• Davranışsal etki: Büyük pozisyon → büyük duygu → kötü karar.

Kurumsal hedge fonlarda tek pozisyon %5-10. %15 üzeri "concentrated bet"lerde çıkılır. Buffett'in %20-40'a varan ağırlıkları istisnadır — onun sınırsız zamanı ve sermayesi var.

Pratik kural: tek hisse %5'i geçince ya çık ya da neden artırdığını yazılı gerekçelendir.

Kelly Kriteri — Matematiksel Optimum

1956'da John L. Kelly Jr.'ın formülü — uzun vadeli logaritmik büyümeyi maksimize eden pozisyon fraksiyonu:

f* = (p × b − q) / b

• p = kazanma olasılığı
• q = 1 − p = kaybetme olasılığı
• b = kazanç/kayıp oranı (RR)

Örnek: %55 win rate, RR 1.5.

f = (0.55 × 1.5 − 0.45) / 1.5 = (0.825 − 0.45) / 1.5 = 0.25*

Kelly: pozisyon başına portföyün %25'i.

Neden Yarı-Kelly?

Profesyonellerin hiçbiri tam Kelly kullanmaz. Yarı-Kelly veya çeyrek-Kelly tercih edilir:

1. Parametre belirsizliği: Win rate ve RR tahminleri çoğunlukla iyimserdir. %5 yanlış hesap → Kelly fraksiyonu kabaca ikiye katlanır.
2. Drawdown derinliği: Tam Kelly'nin beklenen max drawdown'u portföyün ~yarısıdır. Tarihsel olarak %50-70 düşüşler sıradan. Psikoloji dayanmaz.
3. Dağılım varsayımı: Kuyruk olayları, korelasyon kayması, rejim değişimi formülü zayıflatır.

Yarı-Kelly uzun vadeli büyümenin ~%75'ini sağlar ama drawdown'u yarı yarıya azaltır.

Yukarıdaki örnekte: yarı-Kelly %12.5, çeyrek-Kelly %6.25 — makul tek-pozisyon ağırlığı.

Volatilite Bazlı Pozisyon Boyutlama

Modern yaklaşım: stop fiyatı yerine ATR (Average True Range) ile boyutla.

Örnek: 100.000 TL portföy, %1 risk = 1.000 TL. ATR-20 = 5 TL, stop 2 ATR uzaklıkta (10 TL).

Pozisyon adet = 1.000 / 10 = 100 adet.

ATR'si 2 TL olan başka hissede stop 4 TL uzakta, pozisyon 250 adete çıkar. Risk yine sabit %1. Bu, kurumsal "risk parity" mantığının sade uygulamasıdır.

Davranışsal Boyut — "Geceyi Geçirebilir misin?"

Tüm matematiğin üstünde bir test:

"Bu pozisyon 24 saatte %30 düşse, sabaha rahat uyuyabilir miyim?"

"Hayır" → pozisyon çok büyük. Çok büyük pozisyon → ilk düşüşte panik satış → "haklıydım, beklemeliydim" pişmanlığı.

Doğru pozisyon büyüklüğü, planlanan stop'a kadar dayanabileceğin büyüklüktür.

Pozisyon Büyüklüğü ve Kaldıraç

Kaldıraç hem getiriyi hem riski çarpan faktördür.

5x kaldıraç + portföyün %20'si tek pozisyonda → gerçek maruziyet %100. %20 ters hareket = teorik hesap sıfırlanır.

Kaldıraç edge varsa avantajdır, yoksa hızlı kayıptır. Pratik: kaldıraçlı işlemlerde bile %1 risk kuralı korunmalı.

TR'de Pozisyon Büyüklüğü Pratiği

• Likidite sınırı: BIST 30 dışı küçük-orta cap, günlük hacmin %1'ini geçen pozisyonda slipaj. Açabilirsin, ama kapatamayabilirsin.
• Komisyon: Çok küçük pozisyonda komisyon RR'i bozar.
• Konsantrasyon ve vergi: Kayıp-kâr mahsubu için çeşitlendirme esneklik sağlar.
• Volatilite: BIST ATR'si gelişmişlerden yüksek. Stop mesafesi geniş tutulur, pozisyon adet matematiksel olarak küçük çıkar.

Yaygın Yanılgılar

• "Para çoktu, hisse ucuzdu, hepsini aldım." Konsantrasyon hatasının klasiği. Ucuzluk pozisyon büyüklüğünü meşrulaştırmaz.
• "Stop yok, düştü, ortalama aldım." Ortalama düşürmek, pozisyonu büyütür. Edge net değilse katlanarak büyüyen kumar.
• "Yarın yine alırım, ortalamaya döner." İstatistiksel olarak güçlü değildir.
• "Düştükçe stop'u genişlettim." Plan bozuldu, "umarım" kaldı.

Pratik Kontrol Listesi

İşlem öncesi 5 soru:

1. Portföye göre pozisyon büyüklüğü ne?
2. Stop'a kadar gerçek kayıp portföyün yüzde kaçı? (%1-2'yi geçmesin)
3. Bu hisse portföyün %5'inden fazlasını mı oluşturacak? Eğer evet, gerekçe yazılı mı?
4. Win rate + RR tahminime göre Kelly fraksiyonu ne? Yarısını mı alıyorum?
5. Pozisyon -%30 düşse rahat uyur muyum?

5 cevap makul değilse pozisyon büyüklüğü yanlıştır.

İlgili Kavramlar

• Sharpe ratio: Ölçek bağımsızdır, drawdown derinliği etkilenir.
• Maximum drawdown: Pozisyon büyüklüğünün doğrudan çıktısı.
• Risk parity: Sektörler arası eşit risk dağıtımı.
• Kelly fraction: Logaritmik büyümeyi maksimize eden teorik oran.
• Volatility scaling: ATR/standart sapma bazlı pozisyon boyutlama.

Pozisyon büyüklüğü, yatırımcının görünmeyen kasıdır. Manşetlere değil, Excel hesabına bağlıdır portföyün hayatta kalması.

▸ Not: Bu sayfa eğitim ve araştırma amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi içermez. Anlatılan kavram veya stratejilerin geçmiş performansı, gelecek için garanti vermez.