Tanım

Mean reversion, finansal piyasalarda varlık fiyatlarının kısa vadede uzun vadeli ortalamasından sapsa bile zamanla bu ortalamaya geri dönme eğilimini ifade eder. Momentum'un tersi bir gözlem: kısa vadede aşırı yükselen düşer, aşırı düşen yükselir.

İki tür mean reversion

1. Kısa vadeli (gün-hafta): Bir hisse 3-5 günde %15 düşmüşse, sonraki 1-2 haftada teknik toparlanma olasılığı yüksek. Bu mean reversion'dur.
2. Uzun vadeli (yıllar): Yüksek P/E hisseler düşük P/E'ye, düşük P/E hisseler yüksek P/E'ye dönme eğilimi. Bu değer faktörüdür (Fama-French HML).

Akademik temel

İlk sistemik kanıt De Bondt & Thaler (1985)'dan: son 3-5 yılda en kötü performans gösteren hisseler, sonraki 3-5 yılda en iyi performans gösterenleri yendi. Bu, "yatırımcı aşırı reaksiyonu" (overreaction) hipotezini destekledi.

Kısa vadeli mean reversion için Lehmann (1990) ve Jegadeesh (1990) ABD'de 1-hafta'lık reversal etkisini gösterdi: bir önceki haftanın en kötü performans gösterenleri, gelecek hafta en iyi performans gösterdi.

Neden çalışıyor?

• Likidite şokları: Bir fonun büyük satışı geçici fiyat baskısı yaratır; pozisyon kapandığında fiyat toparlanır.
• Yatırımcı duygusu: Kötü haber sonrası aşırı satış → kısa vadede "panik dibinde" alıcılar.
• Mikro yapısal: Bid-ask sıçramaları, son işlem fiyatının kısa vadeli "ortalaması" etrafında titremesi.

RSI tabanlı uygulama

En popüler mean reversion stratejisi RSI (Relative Strength Index) kullanır:

• RSI(14) < 30 → "aşırı satım" — al
• RSI(14) > 70 → "aşırı alım" — sat
• RSI(14) 50 → nötr (genelde çıkış için kullanılır)

RSI, son 14 günün kazanç/kayıp dengesinin oransal ifadesidir. 0-100 arası bir değer, 50 üstü = kazançlar baskın.

Avantajları: Basit, açık kural, hesap kolayı. Dezavantajları: Trend piyasalarında RSI uzun süre aşırı alımda kalır → "RSI satıştan al" tuzağa düşer.

Diğer mean reversion göstergeleri

• Bollinger Bands: Fiyat üst banttan dışarı çıktığında satış, alt banttan dışarı çıktığında alış sinyali. (20g MA ± 2 std)
• Z-score: Hisse fiyatının N-günlük ortalamasından kaç std uzakta? |Z| > 2 → aşırı sapma.
• MACD divergence: Fiyat yeni dip yapar ama MACD önceki dipten yüksekse → reversal sinyali.

Riskler

Mean reversion'ın en bilinen tehlikesi trend piyasaları. Bir hisse %30 düştü ve RSI 25'te — strateji al der. Ama hisse iflasa gidiyor olabilir. Mean reversion stratejileri:

• Trend filtresi ile birleştirilmeli: Hisse 200g MA üstündeyse uygula, altındaysa uygulama.
• Stop-loss zorunlu: Tek bir hisse stratejiyi batırabilir.
• Sektör/likidite filtresi: Sadece likit, büyük market cap hisselerde uygula.

"Düşen bıçağı yakalamak" sorunu

Mean reversion'ın halk arasında bilinen ifadesi budur. "Düşen bıçağı tutmak" — temellerinde bozulma olan hisseyi sadece teknik diptedir diye almak. Strateji:

1. Sadece şeffaf, açık kural uygulayın (RSI, BB vs)
2. Tek hisseye konsantrasyondan kaçının — 5-10 hisseye dağıt
3. Trailing stop ya da maks holding süresi koy
4. Backtest'te slipaj ve maliyeti dahil et

BIST'te mean reversion

BIST 30 gibi az hisseli, yüksek konsantrasyonlu evrende mean reversion biraz daha zayıf çalışır çünkü: - 30 hisselik evrende çeşitlilik sınırlı - Likidite dengesizlikleri büyük hisselerde daha az - Yüksek volatilite (TR'ye özgü) mean'i kendisi de oynak yapar

Yine de RSI 30 altı + 200g MA üstü tarzı hibrit kurallar tarihsel olarak iyi sonuç verebilir.

Mean reversion vs. Momentum

İkisi de gerçek faktörlerdir — birbirini götüren değil, farklı zaman ufuklarında çalışan stratejilerdir:

Profesyonel portföylerde her ikisi de bir arada kullanılır — çünkü farklı dönemlerde alpha üretirler.

▸ Not: Bu sayfa eğitim ve araştırma amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi içermez. Anlatılan kavram veya stratejilerin geçmiş performansı, gelecek için garanti vermez.