Türk yatırımcının döviz piyasasında en sık karşılaştığı ama en az anladığı kavramlardan biri "carry"dir. Ekranınızda gördüğünüz kar/zarar rakamının altında, çoğu zaman fark etmediğiniz bir günlük akış vardır: gecelik fonlama.

Tanım — Carry Trade Nedir?

Carry trade, düşük faizli bir para biriminden borç alıp yüksek faizli bir para birimine yatırma stratejisidir. Amaç, kur hareketinden bağımsız olarak iki para birimi arasındaki faiz farkını kazanmaktır.

Klasik örnek: Bir yatırımcı yıllık %0.5 faizle JPY borçlanır. Dolara çevirir, dolardan TRY'ye geçer ve %30 faizli TRY mevduata koyar. Teorik olarak yılda ~%29.5 faiz farkı kazanılır — kurda hiçbir şey olmazsa.

"Kurda hiçbir şey olmazsa" kısmı, carry trade'in tüm hikayesinin gizlendiği yerdir.

Forex piyasasında bu strateji mevduat hesabı açmadan kaldıraçlı pozisyonlarla uygulanır. Bir USD/TRY pozisyonu, perde arkasında bir para birimini ödünç alıp diğerine yatırmakla eşdeğerdir.

Gecelik Faiz Farkı (Swap)

Forex piyasasında her pozisyon teorik düzlemde "anlık alım-satım" gibi düşünülür. Gerçekte pozisyon kapanmadığı sürece "carry" akışı devam eder. Broker'lar bu farkı swap noktası olarak hesaplar ve günün belirli saatinde (genelde New York kapanışı, 00:00 GMT) hesaba günlük yansıtır. Çarşamba çoğunlukla üçlü swap uygulanır (hafta sonu carry'si yüklenir).

• USD/TRY long pozisyon: USD alıyor, TRY satıyorsunuz. Yüksek faizli TRY'yi satıp düşük faizli USD'yi tutuyorsunuz. Swap her gün negatif — siz ödüyorsunuz.
• USD/TRY short pozisyon: TRY alıyorsunuz. Swap her gün pozitif — alıyorsunuz.

Carry Hesabı — Sayısal Örnek

USD/TRY = 38.00, faiz farkı yıllık ~%26 (TRY üstün).

Günlük carry: %26 / 365 ≈ %0.071

10.000 dolarlık nominal pozisyon başına günde ~7 dolar carry akışı. 100 gün → 700 dolar kümülatif.

İlk bakışta küçük rakam. Ama: kaldıraç ve pozisyon büyüklüğüyle doğrusal büyür; tutma süresi uzadıkça kümülatif etki ciddi şekilde birikir.

"Görünmez Maliyet" — Retail Trader'ın Tuzağı

Çoğu retail trader sadece spot fiyat hareketine bakar:

• Pozisyon: USDTRY long, 38.00'dan 40.00'a hareket
• Spot getiri: ~%5.3
• Tutma süresi: 90 gün
• 10.000 dolarlık pozisyon
• Günlük negatif swap: ~-10 dolar
• Toplam swap maliyeti: -900 dolar

Spot kazanç 530 dolar ama swap -900 dolar → net -370 dolar. Daha büyük hareket: 5.300 dolar kar − 900 swap = 4.400 net → effective %4.4.

Broker P&L'i swap dahil gösterir; yatırımcı "şu fiyattan girdim, şu fiyattayım" mantığıyla baktığında kalemi gözden kaçırır.

Negatif Carry'de Kritik Soru: "Hedef Hareket Yeter mi?"

Pozisyon negatif carry yönündeyse:

• Hedef hareket %1-2: Birkaç haftalık swap kazancın önemli kısmını yiyebilir. Risk/getiri bozulur.
• Hedef hareket %5-10: Swap planlamada anlamlı kalem.
• Hedef hareket %20+: Swap görece marjinal.
• 1-3 gün: Swap büyük olasılıkla ihmal edilebilir.
• Haftalar/aylar: Swap ana planlama değişkeni.

"Carry Trade Yıkımı" — Ne Zaman Olur?

Yüksek faizli para birimine yapılan carry trade'in en büyük yanılgısı, "tek yönlü kazanç akışı" algısıdır. Gerçekte gizlenmiş bir kuyruk riski (tail risk) taşır.

Mekanizma: Yüksek faizli ülke politik, makroekonomik veya jeopolitik şokla karşılaştığında sermaye çıkış arar. Kur birkaç günde sert değer kaybeder. Aylar boyunca biriken faiz farkı kazancı, tek bir kur şokunda silinir, hatta net negatif olur.

2018 Ağustos ve 2021 sonu TRY için bu mekaniğin örnekleridir. Bir yıl boyunca pozitif carry biriktiren TRY-long pozisyonları, o haftalarda biriken faiz farkından çok daha büyük kayıplar yaşadı.

Profesyonel hedge fon dünyasında carry stratejileri "ortalama yıllarda kazandıran, kötü yıllarda yıkıcı zarar veren" çarpık (skewed) bir dağılım olarak modellenir.

Pratik Kontrol Listesi

TRY içeren pozisyon öncesi:

1. Pozisyon yönüm hangisi? USDTRY long iseniz TRY satıyorsunuz → negatif carry. Short iseniz TRY alıyorsunuz → pozitif carry.
2. Broker'ımın swap noktası ne? İslami (swap-free) hesaplarda spread daha geniş olabilir.
3. Tahmini tutma sürem? Gün içi: ihmal. Haftalar/aylar: kritik.
4. Faiz farkı son dönemde değişti mi? TCMB veya Fed kararı sonrası swap noktası kısa sürede güncellenir.
5. Pozisyon büyüklüğüm günlük swap akışını ne kadar büyütüyor?

Carry Trade ve TR'de Yerleşik Yatırımcı

TR'de yerleşik yatırımcı çoğunlukla USDTRY/EURTRY long pozisyona açıktır (TL'den dolara/euroya geçiş).

Matematiği: - Günlük negatif carry vardır (TRY faizi yüksek). - Ana motivasyon kur stresine karşı korunmaktır. - "Carry pay versem de uzun vadede kur kazandırır" mantığı. - Beklenti gerçekleşmediği dönemlerde biriken negatif carry net zarar yaratır.

Profesyonel dünyada TRY long carry uzun vadeli beklenen değer pozitif görünür, ama yıldan yıla varyans yüksektir. Ortalama yıllarda kazanç, şok yıllarında yıkıcı kayıp.

Carry Trade ve Diğer Para Birimleri

• AUD/JPY: Klasik carry pair. Risk-on AUD long popüler, risk-off hızla ters döner.
• NZD/USD: NZD yüksek faiz dönemlerinde orta carry.
• CHF/USD: CHF düşük/negatif faizli; USD long pozitif carry sağlar.
• TRY çaprazları: En yüksek carry potansiyeli + en yüksek volatilite.

Yaygın Yanılgılar

• "Carry kazancım sabit gelir gibi." Değildir. Spot kur hareketi günlük carry'yi 10-30 kat geçebilir.
• "Broker'ım swap göstermiyor, demek ki carry yok." Swap, spread'e veya komisyona yedirilmiş olabilir.
• "Faiz yüksek olduğu için sürekli TRY long yapayım." Devalüasyon riskini görmez.
• "Carry trade pasif gelirdir." Açık, kaldıraçlı bir döviz pozisyonudur.
• "Kısa vadede swap önemsiz, uzun vadede kazandırır." Kısmen doğru ama tek kur şokunun tüm carry'yi silebileceği unutulmamalı.

Önemli Not

Carry trade yüksek nominal getiri vaadiyle dikkat çekse de, Türkiye'nin makroekonomik koşullarına ve global risk iştahına son derece duyarlıdır. Geçmiş dönemlerdeki büyük TRY hareketleri carry trader'lara ciddi kayıplar yaşatmıştır. Bu strateji ileri düzey risk yönetimi, pozisyon boyutlandırma ve makro takip becerisi gerektirir.

İlgili Kavramlar

• Spread, swap, gecelik fonlama
• Forward rate, interest rate parity
• Currency intervention
• Capital flight
• TCMB rezerv hareketleri

▸ Not: Bu sayfa eğitim ve araştırma amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi içermez. Anlatılan kavram veya stratejilerin geçmiş performansı, gelecek için garanti vermez.